jueves, 18 de mayo de 2017





LEMBRANZAS EN CLAROSCURO



Que lonxe, mais que preto, aquel cincuenta e seis!

Canta ilusión! Canta vida! Cantos anhelos!

- Tocouche o Guerra ou tocouche o Abelleira?

- Din que o Pipino é tan duro como o ferro!

E chega a noite, e con ela a soidade.

Camas corridas e despertar incerto.

Misa moi cedo, e de almorzo cascarilla.

Silencio. Moito silencio.

Salón de estudos con sarxento de sotana.

Xente maior arredor. Son de terceiro.

Cotenadas que te volven a este mundo.

Lingua, latín. Moitos verbos.

Clase por postos.

“Potossim” que lle vale ao Iglesias o primeiro.

- Voute mandar a … -berra o Palmón.

Temos medo.

Toca a campá.

Ao recreo!

Partido en soto.

Estruendo.

- Pasa a pelota, carallo!

- Teña o anel, don Alfredo!

- Cago na Luna, acusón!,

di correndo polo extremo.

E así un día e outro día.

Sábado e xoves, paseo.

Ao Parque ou Tolda en ringleiras.

Faixa azul. O demais, negro.

- Aí van os corvos!

Ignorantes! Non son corvos. Somos nenos!

Nenos hoxe xa maiores,

pero que aínda levan dentro

un non sei que especial

que acadaron naquel tempo.


domingo, 30 de abril de 2017




A MIÑA CASA



         Ao contrario do que ocorre con outros recordos da nosa infancia, que o tempo vai diluíndo, a imaxe da casa na que naciches e te criaches recobra máis e máis vida a medida que te vas facendo vello.

Os pisos da cidade son vivendas indocumentadas. Vives neles, pero non teñen nada de ti. Son fríos. Non teñen máis calor que a que lles proporciona o seu sistema de calefacción.

Pero as casas familiares si teñen o seu rexistro nas oficinas do tempo. Levan dentro das súas grosas paredes risas, suor e bágoas de moitas xeracións que fan illante impenetrábel ao horrendo uniformismo da mal chamada arquitectura urbana.

Pódenme levar cos ollos pechados a distintas casas e estou seguro de que ao entrar na miña a recoñecería. Cada oco, cada recuncho dela agocha un anaco da vida dos meus. E ese “halo vital” nótalo na pel. Os olores sempre volven á memoria. A miña casa ulía a marmelo, a mazá, a castaña seca.

          As paredes non só oen, tamén falan. Falan de dores e de alegrías. De vida e de morte. Dos longos mostachos do bisavó, do señorial pano co que cubría o seu cabelo a bisavoa, do avó na súa primeira comuñón cunha pomba sobre a cabeza –photoshop da época-, de vodas, de bautizos, ...

O tempo na casa non o marca Greenwich senón o vello reloxo de Pedro Pumariño colgado na parede do comedor, que co seu renqueante tic-tac alonga a duración de cada día.

Sentado na terraza contemplo, á dereita, as pendentes muras que me levan ata o mesmiño ceo. Enfronte teño o Miño, encorado, coa anguria de non poder saír do seu criminal encerro.

Cando me deito pecho as fiestras, despois de ollar se falta algunha estrela. Os roubadores de soños entran por elas se as ven abertas e fan que o teu durmir non teña alma.



   

domingo, 5 de marzo de 2017






ALADINO E A LÁMPADA ESTRAGADA



         Vivía nunha casa moi grande nos arredores de Grixalba, no concello de Sobrado dos Monxes. A súa fora unha familia moi adiñeirada, pero que se arruinara había xa tempo. Agora Aladino vivía na miseria.

         No pobo puxéranlle o nome de Aladino, porque dicían que vivía do conto.

         De certo, cando ía mercar algo de fiado, pois non tiña un patacón, contaba mil marabillas que tiñan feito os seus antepasados. Os comerciantes facían coma se cresen as súas historias e dábanlle de balde algo para que non morrese de fame.

         Un bo día o noso Aladino encontrou no seu vello pazo unha pequena porta agochada detrás dunha desconxuntada artesa abandonada nun curruncho do salón. Ao abrila os gonzos chiaron como se lles doese moito.

         Baixou con coidado por unha estreita escaleira de chanzos medio podres.

         Atopouse nunha diminuta peza ateigada dos máis diversos cachifallos cubertos por unha grosa capa de po que apenas deixaba distinguir un do outro. Colleu unha vasoira que atopou enriba dunha cadeira e foinos apartando.

         De súpeto unha vella lámpada colgada dunha non menos vella percha chamou a súa atención. Colleuna con coidado para non mancharse coa cotra que a cubría e levouna consigo.

         Ao chegar á cociña púxoa sobre a mesa e sentouse fronte a ela.

         Non levaba moito mirándoa, cando a lámpada -que levaba moito tempo sen ter con quen falar e tiña xa ganas de parola- díxolle:

- Ola, oh! Quen es?   

- Son Antón, pero no pobo chámanme Aladino. Vivo só nesta casa que herdei dos meus avós.

- E logo, non che gustaría que che concedese os tres desexos que sempre conceden as lámpadas da miña estirpe?

- Si, si, por fa!

- Pois xa sabes o que hai que facer. A fregar, macho!

         Aladino fregou e fregou a lámpada, pero o xenio que se supoñía que habitaba dentro non daba señais de vida.

         Canso e cabreado, colleu a lámpada pola biquela, abriu a portiña da peza na que a atopara e tirouna de mala maneira escaleiras abaixo.

         A pobre da lámpada, ao verse de novo soa e pechada naquel escuro cuarto, botouse a chorar. Chorou e chorou tanto a pobre, que as súas bágoas foron limpando a lorda que a cubría e recobrou a cor dourada propia de toda lámpada prodixiosa que se precie de tal.

         Pasaron uns días, e cando Aladino estaba comendo o pouco que lle deran na tenda, a cadeira na que estaba sentado rompeu e el foi dar co seu traseiro no chan. Recordou entón que no cuartiño no que atopara a lámpada tiña visto outra cadeira que lle podía valer. Levantouse e foi a por ela.

         Só abrir a pequena porta e poñer un pé na escaleira, deslumbrouno unha brillantísima luz. Baixou os chanzos case que a cegas e cando os seus ollos se afixeron a tanta claridade, veu diante del a lámpada máis marabillosa que nunca vira. Colleuna con todo coidado e levouna á cociña, como fixera a primeira vez.

         Tívose que sentar no chan e mirou a lámpada con certo temor. Lembrando o mal que se portara con ela, tiña medo de que esta xa non quixese falar con el. 

- Ola, lampadiña! Tes que perdoar o do outro día. Non sexas rancorosa, muller! É este xenio que me pode! Queres que che bote aceite extra virxe? Ti di o que desexas, e eu traereicho, aínda que o teña que roubar.

         A lámpada estaba moi cabreada con el, pero no fondo era unha bendita, e decidiu perdoalo.

- Non o mereces, pero vouche dar outra oportunidade. Frégame a modo ata que o xenio que levo dentro esperte e lle poidas pedir os teus desexos. Da outra vez non espertou, porque a cotra que me cubría tapáballe as orellas e non escoitou a túa chamada.

         A Aladino bastoulle fregar unha soa vez, e o xenio, que xa estaba canso de estar ocioso durante tanto tempo, foi saíndo pouco a pouco pola biquela da lámpada.

- Mande, meu señor! –dixo cunha potente voz.

         Aladino, ao oír o de señor, mirou cara atrás, por se había alguén máis na cociña, pero deuse conta de que ía por el, e sentiuse orgulloso.

- Pois mire, señor xenio, eu desexo tres cousas: unha casa nova, un coche guai e que no pobo me volvan a chamar Antón, e non Aladino.

- Mire, meu señor. Coas dúas primeiras peticións non habería problema, pois hoxe a vivenda está máis barata e hai coches de segunda man a moi bo prezo, pero ao concedérselle a terceira, que non depende da maxia, as outras dúas quedan anuladas, pois eu só teño permiso para cumprir os desexos dalguén que pertenza ao mundo dos contos, coma Aladino, e non as pretensións dun simple Antón, que podería dirixilas ao seu concello, aproveitando que hai eleccións.

         E ante o pasmo do xa simplemente Antón, foise encollendo, encollendo ata meterse de novo pola biquela da lámpada.

                  


        


viernes, 3 de marzo de 2017





RARA AVIS



         Cogito, ergo sum?

         Craso erro. Os escolásticos cogitamus, pero apenas sumus.

         E entre os moitos motivos que nos teñen levado á esta situación de especie en perigo de extinción está a nosa puñetera manía de querer razoar as cousas nun mundo no que iso de pensar  non está ben visto.

         As demais especies na mesma situación que a nosa protéxense mediante a camuflaxe. Pero os escolásticos non. Por máis que queiramos pasar inadvertidos, un porqué de máis déixanos sempre co cu ao aire.

         Hoxe mesmo un amigo invitoume a merendar. Recibiume o seu fillo e díxome que o seu pai estaba a troques de chegar. Moi amable púxome música. O último do Iglesias Jr.

-  “Bailaremos hasta las diez hasta que nos duelan los pies”.

- Totalmente lóxico -comentei. Sería absurdo seguir bailando cos pés doridos. Pero, por que hasta las diez  e non ata outra hora,  por exemplo hasta las ocho. Problemas de rima?

O rapaz miroume coma quen ve a un extraterrestre, pero non dixo nada.

- “Si te vas yo también me voy”.

- Home xa! Que vas facer só!

- A mí no me importa / que duermas con él / porque sé que sueñas / con poderme ver.

– Iso son uns cornos coma unha casa! Non che parece?

Volveu mirar para min e emitiu uns sons non reproducibles nun sistema de signos articulados.

- Con él te duele el corazón  y conmigo te duelen los pies. 

– Pois non sei que che diga!

- Con él lloras casi un río/ tal vez te da dinero y tiene poderío/ pero no te llena, tu corazón sigue vacío.

 – Haber hainas!

- Decídete pa ver si te quedas o te vas. / Si no,  no me busques más.

– Por aí debiches empezar!

         Nisto chegou o pai, e o rapaz saiu coma quen leva un foguete no cu  o que me fixo sospeitar que non lle gustaran os meus comentarios.

         Por fin o meu amigo deuse conta de que eu ía de invitado e ofreceume unha cervexa. Pero, imprudente del, sacou o tema da política.

- Eu creo que a xente está a ser inxusta cos políticos. Para min que todos traballan polo ben común.

- Pois mira, eu fágome a seguinte reflexión:

A xente tende a aproveitarse da situación para o seu propio ben.

         Os políticos son xente.

         Os políticos ... -aínda que sei que haberá quen poña reparos, sobre todo respecto da “minorem”, pero iso non desvirtuará a conclusión.

         Non era o meu día. O amigo mirou o reloxo e dixo que tiña que saír urxentemente. Adeus merenda!

         Volvía eu para a miña casa pensando no rara que é a xente, cando pisei algo brando, algo que dende logo non era alcatrán. Mirei o meu zapato e cheguei a unha irrebatíbel conclusión: neste pobo hai polo menos un can e máis un porco.

         Con tantas andrómenas cando cheguei eran xa as oito. Ás seis quedara en saír coa miña muller.

         Tentei argallar un siloxismo exculpatorio. De nada me valeu. A miña muller é máis dada á indución. Xa perdera a merenda, e a cea tamén perigaba.

Agora comprendo por que hai tanto filósofo fraco.






lunes, 27 de febrero de 2017





A “XUBILATIO”



         Ao cumprir os sesenta e nove anos din que está a chegar a miña hora de xubilarme. Confeso que esta “inesperada” nova causoume certo desacougo, e coma ser curioso que sempre fun, busquei agocho no meu dicionario –recuncho no que só teño atopado bos e leais amigos-  e comprobei que o termo xubilación non está nin moito menos ben reflectido. Trátao coma unha vulgar palabra polisémica, da que só recolle as acepcións máis intranscendentes:

  • Acción ou efecto de xubilarse: Gran descubremento!
  • Paso á situación de retiro: Retiro de que?, da circulación?
  • Subsidio ou pensión, salario que cobra a persoa xubilada: Non, que ademais iamos que ter que morrer de fame!
    Menos mal que tamén fai referencia á etimoloxía e dános certa satisfacción ao facer derivar o termo do latín  “iubilationem” = alegría.
    Pois digo eu: nin unha cousa nin a outra! Por si mesma, a xubilación non supón nin retiro nin xolda. Como cantaba o Iglesias: A vida segue igual!
    Se os sisudos académicos se tomasen a molestia de consultar ás persoas que pasan por este transo, saberían que estaban ante a palabra máis rica en matices de todo o dicionario. Unha palabra que ten tantas acepcións coma persoas das que se predica. E aínda dentro de cada persoa, tantas acepcións coma momentos hai nesta etapa da súa vida.
    En primeiro lugar, podemos distinguir groso modo tres grandes grupos dentro deste colectivo:
    Un primeiro estaría constituído por todos aqueles que naceron para xubilados e dende o primeiro día do seu primeiro traballo van riscando os días que xa non lles quedan para currar.
    O segundo grupo formaríano aqueles que despois dos anos regulamentarios de curre aceptan este momento con toda naturalidade e procuran disfrutar do tempo de lecer do que agora dispoñen. É dicir, o grupo das persoas normais.
    Pero hai un terceiro grupo que integrarían aqueles que pensan que o paso do tempo non vai con eles e consideran a xubilación coma cousa dos demais, pero que é algo que nunca lles vai afectar persoalmente. Non é que sexan máis traballadores ca os do segundo grupo, senón que cren ter un xen matusalénico que queren explotar –co conseguinte cabreo dos que están á espera de que deixen libre a praza dunha “piii” vez.
    Pero como dixen antes, tamén se deben ter en conta as diferentes etapas ao longo da vida dos xubilados do segundo e terceiro grupo. Pois os do primeiro teñen asegurada a felicidade ad aeternum só polo feito de non ter xa que traballar.
    Poderiamos denominar estas fases como acolloatio, delectatio e finiquitio.
    - A “acolloatio”:  Soe comezar meses antes da data do cese no traballo. Caracterízase por ser unha fase na que veñen á cabeza reflexións que antes nunca un se fixera, como: En que vou pasar o tempo?; deixarán as pensións a lo menos como están?, … (esta reflexión corresponde  a xubilados da última fornada).
    - A “delectatio”: Soe notarse xa dende os primeiro días de lecer e faise máis intensa en momentos como a hora en que tocaba o despertador para ir ao traballo ou ao ouvir as noticias sobre a situación laboral (… de boa me librei!).
    - A “finiquitio”: Esta fase depende de factores alleos á actividade que un tivera desenvolvido e aféctalles incluso aos xubilados do primeiro grupo. É precisamente entón cando cada quen poderá determinar a expresión que mellor recolla o seu periplo vital: O “bonum certamen certavi” paulino ou o “que sei eu e que queres que che diga?” da maioría da xente.

    Nota: Como podedes supoñer, estas reflexións foron feitas en plena “acolloatio” do autor (3º grupo).

martes, 21 de febrero de 2017






A FIN DAS IDEOLOXÍAS



         Cando eu era neno, o noso país estaba organizado como Deus manda. Había xente de dereitas -boa, moi boa- e xente de esquerdas -mala, malísima.

Como é de supór, sempre mandaban as dereitas, faltaría máis. As esquerdas só estaban postos nesta terra pola Providencia para que se fixese evidente a diferenza de clase de xente que eran uns e outros.

         E vaia se había diferenzas esenciais entre ambas as dúas castes. Os de dereitas,os domingos, ían á misa; os de esquerdas non. Os de dereitas saudaban alegremente co brazo estendido e a man –dereita- aberta; os de esquerdas mostraban, cando crían que non os vían, o puño esquerdo apertado. Os de dereitas facían procesións; os de esquerdas, manifestacións. A dereita daba á sociedade moitos avogados, médicos e curas; a esquerda, só man de obra barata e algún que outro pensador subversivo, que a dereita se encargaba, polo ben común, de manter no cárcere. Ademais, os de dereitas puñan gravata, mentres que os de esquerdas ían descamisados, e ata algún sen afeitar.

         Pero segundo me contou o meu pai, ademais da xente de esquerdas, aínda había outros moito máis perigosos: os roxos. Eses si que eran malos!

         A dicir verdade, eu non vin a un roxo de carne e óso ata que cumprín os sete anos. Era venres. Unha muller berraba coma unha tola: A Garda Civil! Que vén a Garda Civil, e traen un roxo que colleron no monte!

         Ao oír aquilo deume unha volta o corpo. Deixei o almorzo sobre a mesa e saín á rúa. Tiven que meterme por debaixo das pernas dos homes –as mulleres levaban saias ata os pés- para coarme en primeira liña.

         Cando por fin os axentes da Benemérita  chegaron ata onde eu estaba, a miña decepción foi total. Debían de traer ao roxo disfrazado, porque eu xuraría que era un veciño de Castroncelos.

         Despois daquela, xa non volvín a ver máis roxos, aínda que o cura dicía unha e outra vez na misa do domingo que aínda quedaban moitos agochados na serra do Courel.

         Pero fóra destas pequenas anécdotas, a orde máis absoluta reinaba na miña aldea, e en todo o país.

         O Altísimo –que era baixiño e repoludo- contemplaba dende O Pardo a súa obra, e vía que todo estaba ben feito.

         Pero aquel oasis de paz e equilibrio social, bendicido polos únicos que tiñan a prerrogativa de bendicir, os bispos, estaba condenado a extinguirse cando o Ser Supremo estirase polos pés.

O inimigo, a cracia do demo, que durante tantos anos se conseguira deter ás portas da nosa Patria, terminou por introducirse nela, e pouco a pouco foi collendo adeptos ata entre as máis altas esferas daqueles que con tanto entusiasmo e dedicación exclusiva dicían defender o réxime anterior.

         E que pasou entón?

Que se empezaron a ver persoas de dereitas nas folgas e persoas de esquerdas nas misas. Xente de dereitas traballando nunha fábrica e xente de esquerdas impartindo clase na universidade. Bispos roxos e sindicalistas azuis.

Un verdadeiro caos.

         E o nefasto resultado témolo á vista hoxe en día. Vas paseando pola rúa e non hai modo de distinguir unha persoa con principios doutra que nin á misa vai. Crúzaste cun barbudo e resulta que é o cura de Paradela.

         Menos mal que ainda nos queda Cañizares!


domingo, 19 de febrero de 2017




EN CHEGANDO



         Hoxe fun visitar a uns amigos que viven na Coruña. A viaxe de ida foi perfecta. Ribeira Santiago unha hora, en autobús, e Santiago A Coruña 34 minutos, en tren. A odisea foi a volta, dende Santiago a Ribeira.

         Non contaba eu co éxodo estudiantil que se produce os venres pola tarde. Ás sete collín preto do hotel Peregrino o que antes chamabamos “coche de linia” e agora leva o pomposo nome de autocar. Na beirarrúa había unha morea de xente coma se dunha manifestación do Bloque nos seus bos tempos se tratase. Para cincuenta prazas sentadas, habería cen ou quizais máis cristiáns e cristiás empurrándose cara o punto que por cálculo supoñíase que coincidía coa porta de entrada do coche.

         Eu tiven sorte. Cheguei sen maiores lesións no posto corenta ou corenta e tantos. Cando conseguín meterme dentro, vin que quedaban dous asentos libres mesmiño detrás do condutor. Estrañoume que aínda non estivesen ocupados, pero despois de comprobar as malas pulgas deste profesional do volante comprendín que ninguén se atrevese a sentar preto del.

Ao pouco de ocupar un daqueles milagrosos asentos, unha señora de dimensións non contempladas nos talles especiais de Zara, que tampouco lle debía ter medo ao condutor –e non me estraña con semellante volume- intentou incrustarse no espazo que en teoría lle correspondía. Conseguiuno, pero prefiro non dar detalles. Primeiro teño que falar co meu urólogo.

         Ao pórse en marcha o coche, co vaivén do mesmo, debeu producirse un fenómeno de ósmose entre as nosas anatomías, porque notei que, con dificultade, pero xa podía respirar un pouco. Entrou entón a susodita nun profundo sopor, sen ronquidos, pero cun respirar tan forte que deixei de oír o noxento zumbido do motor. Polo menos non falaba, o que aproveitei para intentar abrir o periódico que, infeliz de min, mercara para matar o tempo. E foi abrir polas esquelas.

Estaba a ler a primeira, que poñía “Secundino Ares  Folgueira. Capador”, cando chegaron as primeiras curvas. Que pouco coñecía o meu profesor de física das leis da cinética vial!

Curva á dereita, brazo e peito esquerdo incrustado contra o meu xa comprimido corpo. Curva á esquerda, perna esquerda incrustada na sensible parte que en galego chamamos illarga. E así unha e outra vez. Ao final terminei ata por tomarlle gusto.

Ao chegar a Bures a señora espertou, miroume cun agradecido sorriso –que menos!- e díxome que ía baixar na seguinte parada -que debía ser a vixésima ou algo así dende que sairamos de Santiago. Cando baixou, quedei aliviado, pero debo confesar que notei frío nas pernas e case que sentín que non continuase viaxe ata Ribeira.

En Boiro subiu ao coche unha rapaza moi guapa e foi sentar no asento que deixara a masa. Boteille por riba do periódico unha discreta ollada, pero ao ver que non se inmutaba, fixen unha inspección máis a fondo.

Ía tesa coma un pau. Xa verás cando cheguen as curvas de Escarabote! –pensei para os meus adentros.

Pero chegaron as curvas das bolsas, e ela seguía tesa.

Intentei descubrir como era capaz de non moverse nin un centímetro. Non había explicación lóxica ningunha.

Ser era humana, porque baixiño, pero respiraba.

Entón dinme conta de que sentara ao meu carón unha rapaza metafísica. Unha rapaza á que non lle afectaban as forzas centrífugas nin centrípetas.

Vaia por Deus! Para unha vez que estaba eu disposto a sufrir as incomodidades propias dunha viaxe nun medio público.

Ao chegar a Ribeira -dúas horas para un traxecto de sesenta quilómetros-, sentinme como se debían sentir os viaxeiros das vellas dilixencias despois de atrevesar o deserto americano. Esta impresión, ademáis, quedou corroborada coa baixada dos estudantes. Só lles faltaban as plumas para ser unha perfecta representación dun ataque sioux.





lunes, 19 de diciembre de 2016

Vivir como un cura ya no es lo que era

La rutina de un sacerdote rural con 15 parroquias es frenética

El cura Teo Nieto. 
“Vivo en un Opel Astra”, dice Teo Nieto, cura rural. Nieto lleva 15 parroquias él solo en la comarca de Aliste (Zamora). Es el sacerdote con más iglesias a su cargo en toda la diócesis. Su Opel Astra lleva 154.922 kilómetros en 3 años y 18 días. Son 138 kilómetros diarios de media. Nieto hace seis misas los fines de semana -dos el sábado y cuatro el domingo- más otra media docena entre semana. Suman al menos 624 misas al año para sus 1.300 parroquianos. “Hago más”, dice Nieto.

Nieto no es solo cura rural, también es el profesor de Religión del instituto en la cabeza de comarca, Alcañices. Tiene 17 horas lectivas a la semana, como algunos de los otros maestros. La diferencia es que Nieto por la tarde trabaja y los fines de semana no descansa. En una semana normal, no tiene ningún día libre: “Me tomaré unos días para desconectar entre el 27 y el 31 de diciembre y luego ya para Carnaval”, dice. “Siempre que no haya un entierro”, avisa. Nieto claramente no vive como un cura, según el dicho.
Esta tendencia al pluriempleo y a administrar varias parroquias no es única de Zamora. En el resto de diócesis del centro de España -Salamanca, Cuenca, Segovia, Burgos o Ciudad Rodrigo, por ejemplo-, los curas rurales reparten su jornada entre varias iglesias. La media suele ser aún menos de 10 pueblos por cura y a menudo compartidos entre dos sacerdotes, pero si las vocaciones no dan un vuelco, la tendencia crecerá. En esta zona de España es sobre todo la despoblación española la que fuerza a muchos curas a vivir en la carretera.
 
Una de las tareas del cura rural es llevar la comunión hasta las casas de ancianas que no pueden ir hasta la iglesia.

Desde 2012, Nieto ha bautizado a 10 niños que viven en sus pueblos y ha enterrado a 231 personas. También bautizó a otros 56 bebés, pero son hijos de familias que emigraron y vuelven al pueblo de vez en cuando. Con los ancianos también hay alguno que vivió sus últimos años en casa de sus hijos en la ciudad. En estos últimos cinco años, ha oficiado solo tres matrimonios de gente que se ha quedado a vivir en sus pueblos.
En España crece la secularización: en el 2000, 7 de cada 10 matrimonios eran en la Iglesia; en 2015, solo 3. Los bautizos también descienden más rápido que la natalidad. En 2013 hubo un 21% menos de bautizos que en 2005, según la Conferencia Episcopal, que es una caída superior a la natalidad. Pero, al contrario que en las ciudades, la secularización no es el problema principal de Zamora, sino la despoblación: en los próximos 15 años, Castilla y León perderá un 10,7% de sus habitantes y será, junto a Asturias, la comunidad cuya población bajará más, según una proyección del INE. Entre 2010 y 2015, los municipios de Castilla y León de menos de 100 habitantes no han dejado de aumentar (de 542 a 648), según el padrón continuo del INE. Y en 2012 había más castellanoleoneses de 75 a 85 años (252.124) que de 0 a 10 (210.012), según datos de la Junta.
En el Instituto de Alcañices donde Nieto da clase había 300 jóvenes hace 15 años. Hoy quedan 136. Más de 20 de sus 27 profesores vienen cada día desde Zamora. No es que el instituto esté abandonado. Está a la última: Nieto hace un examen con una pizarra digital y recoge las respuestas con el móvil mientras los niños le enseñan una tarjeta con la respuesta.
Nieto cobra su sueldo como profesor de la Junta y, como es más dinero que otros sacerdotes, da un porcentaje estipulado a la diócesis. El obispado solo le paga un fijo por gasolina y le ayuda a comprar el coche con un crédito sin intereses en los dos primeros años. La casa donde vive es parroquial, pero el inquilino asume los gastos.
Tiene pinta de un Joaquín Sabina rural y conserva una media melena ochentera como Serrat o Camilo Sesto en la época. Ahora es canosa, como la barba. “Nunca me la he quitado”, dice. Cuando llegó a Aliste, fue de visita a una residencia de ancianos. Una mujer, cuando lo vio, dijo: “Tan joven y ya pidiendo un bocadillo”. Nieto nació en 1969 y su aspecto es de joven de la Transición: “Y eso que antes vestía más desharrapado”, dice. Nieto suma a su aspecto el pañuelo en el cuello y media docena de pulseras de cuero y tela. No solo es la imagen. En su habitación, detrás de la puerta, tiene un póster del Che.

La sotana aleja

Nunca va con sotana: “No tengo, ni tampoco clergyman”, dice. La sotana es un uniforme que aleja y distingue, y Nieto vigila los detalles que le separan de su comunidad. En su casa recibe las visitas en la mesa camilla de la cocina, con el brasero, no en su despacho: “La mesa y la silla dan impresión de autoridad y no vivo en una Iglesia en la que haya que separar clero de laicos”, dice.
Nieto es un cura enrollado. En la fiesta de Santa Lucía en Grisuela, da el sermón en el pasillo de la Iglesia y pregunta a los fieles por qué creen que la imagen de la santa tiene cuatro ojos, dos en su cavidad y dos en un platillo. (Es por su martirio.) Sus fieles no son exactamente modernos: por tradición se sientan las mujeres delante y los hombres detrás. Hay aún tres abuelas con el pañuelo negro. Pero Nieto cuida cada detalle. Si hay mayoría de mujeres, se refiere a la congregación en femenino: “Que la paz esté siempre con vosotras”.
La jovialidad de Nieto no es para hacerse el simpático -que también-, sino porque cree que es como debe ser su labor como sacerdote: “Mi tarea no es solo hacer misa, sino animar, dar formación, transmitir esperanza”, dice. La liturgia es solo una parte de su labor.
Su visión del mundo rural es poco previsible. En la Iglesia también puede hacerse carrera y los pueblos son el destino más humilde. Nieto le ha pedido al obispo que si le cambia de trabajo le mande a otros pueblos. “¿Pero no te van a traer a Zamora?”, le preguntan a veces por la calle. La ciudad es subir de escalón, pero Nieto ha optado por el campo.
Nieto conoce a todos sus parroquianos. “Aunque soy malo para los nombres”, dice. En la misa en Grisuela, por ejemplo, advirtió que tenía a dos “intrusos” de San Vitero. Nieto lleva 20 años en estos pueblos. Antes tenía algunos menos y los compartía con otro sacerdote. Ahora solo le ayuda una monja, Avelina. Entre los dos cubren cada fin de semana las misas de 12 de los 15 pueblos. Nieto deja siempre la homilía escrita y hostias consagradas para que Avelina o la laica que llevan la celebración puedan dar la comunión.
El cura Teo Nieto no se queja de su trabajo. “Todo depende de los ojos con qué se mire -le dice a su congregación en misa-, igual que si preguntas quién ha jugado mejor después de un Barça-Madrid”. Hay menos fieles en cada parroquia, pero los pueblos tardan mucho en desaparecer. Siempre que queda un grupo el cura debe ir. El pueblo más pequeño de Nieto es Tolilla y tiene 9 habitantes. A Nieto no le supone un problema: “Yo estoy a su servicio”, dice. Mientras haya un parroquiano, tendrá a su cura.

domingo, 25 de septiembre de 2016

Ramón Chao: "Sari salvou ao meu irmán"

A Voz de Vilalba

Ramón Chao Rego (Vilalba, 1935) lembra a figura do seu irmán Xosé, desde a súa infancia na capital da Terra Cha, pasando pola difícil etapa en Ferrol nos estertores do franquismo e, finalmente, o afianzamento do seu compromiso coa nosa terra, trala publicación de Eu renazo galego.
Moncho Paz
- Cando Pepe marcha ao seminario de Mondoñedo e logo faise crego, prodúcese un fondo distanciamento entre vós.
- A nosa nenez foi moi doce. Durmiamos abrazados, e sempre estabamos xuntos xogando na rúa. Falabamos castelán, tamén na casa, e iso que o meu pai presumía de galeguista e republicano. De feito, nas tarxetas do hotel Chao poñía Vilalba (Galiza) e non España. A estadía de Pepe en Mondoñedo separounos, en moitos aspectos.
- O voso pai, anticlerical, intentou que Pepe non fose consagrado.
- Así o contou Pepe nalgunha entrevista. Os meus pais e máis eu fumos a Roma para asistir ao acto da súa ordenación sacerdotal. Correu o cargo do papa Pío XII, nas catacumbas de San Calixto. Eu tiña vinte anos e xa vivía en París; e gardo por algures unha foto na que estou chorando e bicándolle as mans. Ese día deume a comunión; foi a segunda e derradeira vez na miña vida. Naquela época non nos levabamos ben: o Pepe era moi conservador (o noso pai chamáballe Torquemada) e eu “compañeiro de ruta” dos comunistas. Estivemos alonxados unha ducia de anos, e retomamos a relación cando se convertiu nun home reivindicativo.
- Gabriel Pita da Veiga, o crego de Vilalba, tivo gran influencia en Pepe; pero tamén en Rouco Varela ou en Bernardo García Cendán.
- Queríaselle moito a don Gabriel na vila. A xente estaba dividida entre os seus partidarios e os de don Joseito, o coadxutor. A este último seguíanno as mulleres, pois era novo e ben prantado, e polo visto tiña tuberculose, o que lle engadía un certo morbo. Rouco para nós era Tucho, queriamolo moito por aquel entón; tiña un humor moi xovial e ía con frecuencia polo hotel Chao. A min non me parecía un rapaz con moita vocación, pero era traballador e perseverante. E Bernardo fora alumno de Pepe no seminario de Mondoñedo; cando o meu irmán viña a Paris, non se aloxaba na nosa casa, senon en Meudon co Bernardo, na parroquia de Rabelais, onde en 1551 o escritor francés bosquexou os seus personaxes Gargantúa, Pantagruel e outros. Naquel intre a parroquia estaba a cargo de André Aubry, terceiromundista que percorreu América Latina ata establecerse en Chiapas, onde creou o Instituto de Estudios Mayas, organismo básico para a actividade do Exército Zapatista. Bernardo fixo en Meudon unha gran amizade cunha monxa encantadora, que unha vez apareceu por Vilalba. Eu animábao moito para que se uniran, como o seu deus mandaba; pero iso non ocorriu nunca, lamentablemente.
- E como foi a vosa relación con Fraga, outro vilalbés?
- Cordial. Cando eu tocaba o piano de raparigo, Fraga viña pola casa a escoitar O lago de Como, de Gallas. Concedeume becas, para irme a Madrid e despois a Paris, sabendo que era fillo dun republicano e que a miña tendencia política tamén ía nesa liña. Viña a Paris e convidabanos a xantar  (á miña muller e a min), sen facer ningunha alusión sobre iso. En 1997 otorgoume o Premio Galicia de Comunicación, dotado cun millón de pesetas. Nunca fun da súa corda, e ben o sabía. Tampouco ignoraba que en Vilalba tiña dous opositores nos irmáns Chao; de feito, un acólito de Fraga pediulle unha vez a Pepe que, se non os votaba, alomenos non fixese propaganda contra eles.
- A etapa de Pepe en Santa Mariña do Vilar foi sorprendente, de xeito especial polo seu compromiso cos máis desfavorecidos.
- Aínda estabamos distanciados, tamén xeograficamente, pois eu residía en París. O ambiente que se respiraba en Ferrol naqueles anos era certamente duro, con enfrontamentos constantes entre os “grises” e o movemento obreiro, co cal moitos cregos amosaban a súa solidariedade, entre eles Pepe. Entereime cando o xulgaron e non o podía crer. Pepe sempre manifestou o seu desacordo co exceso de poder por parte dalgúns cregos; e predicaba co exemplo. Non quería cobrar nin polos bautizos nin por impartir os demais sacramentos. Botou dezasete anos en Santa Mariña e, ao pouco de morrer Franco, por fin deixou o ministerio sacerdotal.
- E regresou a Vilalba. Unha volta ás orixes. Que lembras daquel cambio radical que experimentou o teu irmán?
- Viámonos máis a miúdo, e tiñamos longas conversas; eu animeino a deixar todo o tinglado da Igrexa, pero seguía a ter a fe moi arraigada. Cando publiquei O lago de Como en 1983 deixei de frecuentar a vila, debido aos malentendidos que provocou o libro, e atopabámonos en Compostela e na casa de Bastavales. Por un xiro do destino, Pepe coñecera a Sari en Vilalba; a decisión de casar con ela supuxo un cambio radical no meu irmán, axudoulle a atopar o equilibrio vital. Sari traballaba nunha editorial e dedicábase á venda de libros de humanidades; e así chegou un día ata o lar da Chouzana, para ofrecerlle uns volumes da historia de Galiza. Coñecela foi a súa salvación. Foi na época na que Pepe estaba a organizar as romaxes, como a do Pedregal de Irimia –onde nace o Miño– e na que afianzou o seu compromiso galeguista, coa publicación de Eu renazo galego, que escribiu en Vilalba e que máis tarde completaría con Para comprendermos Galicia. Pensei que naquel intre deixaría a Igrexa para sempre, pero non foi así. Eu acababa de publicar Después de Franco, España na editorial Felmar e falei co editor para que fixesen o mesmo co libro do Pepe, La Iglesia en el franquismo. Tamén conseguín que colaborara na revista Triunfo, onde escribiu varios artigos. Cando Pepe se fixo profesor de galego, comezamos a entendernos na noso idioma, pois na nenez e mocidade empregabamos basicamente o castelán.
- A figura de Prisciliano foi unha reivindicación común.
- Pepe dedicoume o seu libro Prisciliano. Profeta contra o poder. A primeira vez que escoitamos falar del foi no hotel Chao. O noso pai invocaba a autoridade de Unamuno contra o mito de Santiago, cando o filósofo afirmaba que ningunha persoa culta, por moi católica que sexa, pode pensar que en Compostela están os restos do apóstolo. Desde entón, Prisciliano convertiuse para nós nunha figura familiar, pero mítica. Na actualidade estamos a promover a asociación Amigos de Prisciliano, que ten a Jean-Claude Carrière como presidente “herético” e conta con moitos apoios no mundo da cultura galega: Méndez Ferrín, Manolo Rivas, Alonso Montero, Magarita Ledo, Aurichu Pereira e Beiras, entre outros.
_____________________
Na fotografía, Ramón Chao con Ignacio Ramonet (ao fondo), Sari Quiñones e Pepe Chao.